KRRiT (nd)

KRRiT (nd). Fake news – dezinformacja online. https://www.gov.pl/web/krrit/fake-news--dezinformacja-online


 * Eksperci rynku są zgodni co do tego, że w walce ze zjawiskiem dezinformacji kluczowe jest wspieranie wysokiej jakości dziennikarstwa i pluralistycznych mediów informacyjnych, a także edukacja, rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia i kompetencji cyfrowych, w szczególności wśród młodych ludzi.
 * (127) Dezinformacja stała się społecznym problemem na tyle poważnym, że może wpływać na funkcjonowanie państw i rządów oraz  destabilizować sytuację polityczną – wynika to także z  raportu NASK Zjawisko dezinformacji w  dobie rewolucji cyfrowej. Eksperci podkreślają w nim, że dezinformacja ma miejsce wtedy, kiedy rozpowszechniane informacje dotyczą kwestii ważnych z  punktu widzenia interesu publicznego, mają wywołać niepewność lub wrogość, doprowadzić do zakłócenia procesów demokratycznych i są rozpowszechniane za pomocą zautomatyzowanych i  agresywnych technik, takich jak boty, sztuczna inteligencja, mikrotargeting czy trollowanie.
 * Analysis and recommendations:
 * (127-133) Niestety, podejmowane od lat próby przeciwdziałania oraz zahamowania rozprzestrzeniania się dezinformacji online opisane w rozdziale 2, mimo wysiłków organizacji takich jak Rada Europy, Parlament Europejski czy Komisja Europejska okazały się daleko niewystarczające. Poddając je krytycznej ocenie wskazać można przede wszystkim długotrwałe procedury ucierania się ostatecznych stanowisk, brak możliwości stosowania zdecydowanych rozwiązań w postaci skutecznych narzędzi eliminujących powstawanie czy osłabianie działania dezinformacji. Podpisanie w 2018 r. Kodeksu postępowania w sprawie dezinformacji online przez największe przedsiębiorstwa internetowe m.in. Facebook, Google, Twitter, Mozillę i TikTok omówione w rozdziale 2 nie przyniosło w praktyce spodziewanych efektów. Mimo wysiłków sygnatariuszy prowadzących stałe prace nad wdrożeniem kolejnych technicznych rozwiązań do walki z dezinformacją na platformach VSP, Komisja uznała, że tą drogą nie da się osiągnąć zadowalających rezultatów, i że należy wprowadzić mechanizmy współregulacyjne. Rozwiązania w tym zakresie mają znaleźć się w unijnym akcie prawnym o usługach cyfrowych (Digital Services Act). Jak wynika z informacji zawartych w rozdziale 8 dodatkowe utrudnienie w tych działaniach stanowi, podnoszony wielokrotnie zarówno na forach europejskich jak i krajowych, niezadawalający poziom edukacji medialnej i ograniczona umiejętność krytycznej oceny informacji przez użytkowników. Niewystarczające, dla ograniczenia zjawiska dezinformacji, są także opisane w rozdziale 7 działania podejmowane przez organizacje zajmujące się weryfikacją informacji, ze względu na ich własne słabości. W skali międzynarodowej zalicza się do nich brak znajomości kontekstów regionu, historii i kultury oraz języka informacji, w skali krajowej uwikłanie w bieżącą sytuację polityczną i społeczną. Ograniczenie roli fact checkerów jest również związane z brakiem potrzeby użytkowników związanej z weryfikacją źródła i faktów. Z tych względów fact checkerzy nie są w stanie stworzyć skutecznej bariery przed zmasowanymi, często zaplanowanymi i strategiczne przeprowadzanymi działaniami dezinformacyjnymi. Współczesnym standardem stało się korzystanie ze zintegrowanych i różnorodnych form przekazu, które docierają do odbiorców za pośrednictwem platform i portali internetowych, czy elektronicznych wersji prasy drukowanej. Wysokiej jakości treści dziennikarskie wypierane są przez „klikalne” tytuły pojawiające się masowo w serwisach, z których korzysta dziś użytkownik mediów. Na podstawie przytoczonych w rozdziale 6 badań młodzieży, internautów i dziennikarzy pokazane zostały określone skutki w postaci m.in braku zaufania do informacji i braku nawyku weryfikacji faktów, czy podatność na manipulacje w mediach. Włączenie regulatorów audiowizualnych w obszar treści dostępnych online nastąpiło w nowelizacji dyrektywy o audiowizualnych usługach medialnych (DAUM). Nowe przepisy nakładają na podmioty odpowiedzialne za ład medialny, takie jak Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, nowe obowiązki wobec nowych usług – platform udostępniania plików wideo. Jak dotąd zjawisko szerzenia się dezinformacji nie zostało jednak objęte nowymi przepisami. Działalność tych platform jest już obecnie objęta regulacjami wynikającymi z innych aktów prawnych, m.in. prawa prasowego, prawa świadczenia usług drogą elektroniczną, prawa telekomunikacyjnego, prawa o nieuczciwej konkurencji czy prawa o ochronie konsumentów. Już dziś platformy te podejmują różne działania związane z bezpieczeństwem informatycznym, ochroną danych osobowych, ochroną praw autorskich i praw pokrewnych czy dotyczących naruszeń kodeksu karnego i cywilnego. Warto więc rozważyć integrację różnych oczekiwań wobec platform i połączyć siły różnych instytucji państwa: Ministerstwa Cyfryzacji, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urzędu Ochrony Danych Osobowych, Urzędu Komunikacji Elektronicznej oraz KRRiT. Z punktu widzenia ekonomii działań struktur państwa oraz biorąc pod uwagę postulat proporcjonalności nakładanych na sektor prywatny obciążeń, niezbędne wydaje się skoordynowanie wszystkich działań podejmowanych na tym polu. W przywoływanym kilkukrotnie w niniejszym opracowaniu, raporcie Państwowego Instytutu Badawczego NASK Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej podkreśla się wyraźnie, że odpowiedź na dezinformację powinna mieć charakter systemowy, a ważną rolę spełniłaby strategia państwa w tym zakresie wraz z wyznaczeniem podmiotu koordynującego poszczególne działania.138 Mając powyższe argumenty na uwadze wydaje się, że dużo skuteczniejszymi niż dotychczas stosowane środki, mogą okazać się przepisy zawarte w zaproponowanym w ostatnich miesiącach przez Komisję Europejską akcie prawnym o usługach cyfrowych (DSA)139 opisanym w rozdziale 2. Proponowane w nim zapisy wskazują, iż kompleksowe rozwiązanie problemów ochrony użytkowników przed szkodliwymi treściami, w tym dezinformacją, wymaga wiążącej regulacji UE. Projekt wychodzi także naprzeciw postulatom samych platform, które, chwaląc jednolity standard ochrony danych określony w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych140 wskazywały, iż ewentualna regulacja dotycząca platform internetowych powinna być w jak największym stopniu zharmonizowana na obszarze całej UE. W ocenie KRRiT, wyrażonej w konsultacjach tego aktu prawnego, przepisy powinny jasno określać zakres obowiązków i odpowiedzialności platform, m.in. w związku z celowym, skoordynowanym upowszechnianiem dezinformacji oraz powinny określać obowiązki dostawców platform z zakresu edukacji medialnej i informacyjnej w tym zakresie. Regulacja platform powinna zapewnić wdrożenie przez platformy rozsądnych i proporcjonalnych środków technicznych zapobiegających pojawieniu się niektórych rodzajów wyraźnie rozpoznawalnych nielegalnych treści. Środki takie powinny być ściśle zastrzeżone dla niektórych kategorii wyraźnie identyfikowalnych nielegalnych treści (np. treści terrorystycznych) oraz szczególnie szkodliwych dezinformacji (np. zakłócających demokratyczne wybory). KRRiT zdecydowanie wspiera działania mające na celu zwiększenie przejrzystości działalności platform VSP. Poza środkami, które wchodzą w zakres art. 28b DAUM, działania platform w zakresie moderacji treści mają miejsce w środowisku, które nie podlega obecnie w znaczącym stopniu odpowiedzialności lub obowiązkowi przejrzystości. Nie istnieje żaden mechanizm prawny, który w rzeczywistości zmuszałby platformy do rozliczania się z takiej działalności, ani ze sposobu, w jaki podejmują one decyzje dotyczące ogromnych ilości treści w Internecie. W związku z tym konieczne jest systemowe podejście do regulacji ze szczególnym zwróceniem uwagi, w jaki sposób platformy reagują na kwestie o największym poziomie ryzyka dla użytkowników i społeczeństwa. W celu zapewnienia przestrzegania wymogów art. 28b DAUM platformy internetowe będą musiały udostępniać informacje na temat projektowania i funkcjonowania systemów, procesów i polityki w zakresie swoich usług,w tym na temat tego, jak są one stosowane w praktyce i jakie są ich skutki. Na poziomie makro oczekuje się, że właściwy organ regulacyjny określi standardy przejrzystości dla platform w odniesieniu do podejmowanych przez nie decyzji dotyczących treści i sposobu funkcjonowania ich systemów. Podstawową kwestią (regulacyjną) jest zapewnienie systematycznego podejścia do tworzenia, przechowywania i organizacji takich informacji przez platformy w celu ułatwienia kontroli, analizy, audytu i wykorzystania ich do różnych celów. Właściwe organy regulacyjne powinny mieć kompetencje do określania standardów przejrzystości, które pośrednik internetowy ma obowiązek zapewnić w przypadku udostępnianych treści i samego sposobu funkcjonowania swojej usługi. Standardy te winny dotyczyć takich kwestii jak kryteria stosowane przy określaniu naruszeń, dane związane z powiadomieniami i późniejszym usuwaniem treści, informacje o osobach zajmujących się moderowaniem treści, zasobach technicznych wykorzystywanych w tym celu oraz terminowości rozpatrywania skarg użytkowników. Ponadto, w ocenie KRRiT, właściwe organy powinny mieć dostęp do informacji o automatycznych systemach, z jakich platformy internetowe korzystają do wykrywania, usuwania lub blokowania niezgodnych z prawem treści, przynajmniej w zakresie, który jest konieczny do prowadzenia przez nie postępowań o charakterze karnym czy administracyjnym. Zintegrowane, systemowe podejście na poziomie instytucjonalnym, ściśle określone obowiązki przypisane konkretnym organom państwa, regulatorom, dostawcom treści, platformom, fact checkerom, służące jak najlepszemu wykorzystaniu połączonych metod, wydaje się dużo skuteczniejszym sposobem niż stosowane dotychczas próby przeciwdziałania fake newsom i dezinformacji w środowisku online opisane także w niniejszej publikacji. Przytoczone rozwiązania legislacyjne i dobre praktyki wyraźnie wskazują, że walka z dezinformacją wymaga połączenia wysiłków i intensywnej współpracy wszystkich zainteresowanych stron. Wnioski płynące z analizy licznych raportów i opracowań potwierdzają, że działania powinny być prowadzone jednocześnie na wielu poziomach i w wielu obszarach. Ogromną rolę przypisuje się instytucjom naukowym. Badania nad zjawiskiem dezinformacji muszą posiadać walor obiektywności i racjonalnego spojrzenia. Wszelkie inne reakcje na te praktyki, pozbawione tych przymiotów będą skazane na upolitycznienie i emocjonalne reakcje społeczne. Jednak bez aktywności społeczeństwa obywatelskiego walka z fake newsami jest skazana na porażkę. Pierwszą linią oporu dla rozprzestrzeniania się dezinformacji są odbiorcy i użytkownicy mediów, do których kierowane są te przekazy. Budowanie świadomości na temat prawdziwych intencji twórców dezinformacji i sposobów, w jaki zataczają one coraz szersze kręgi wpływając na decyzje zbiorowe i indywidualne, to podstawowe zadanie wszystkich odpowiedzialnych stron procesu zwalczania tego zjawiska. Edukacja medialna dzieci i młodzieży powinna być głęboko osadzona w systemie oświaty, a dla osób dorosłych – rozwijana przez organizacje pozarządowe. Powinna też stać się stałym elementem komunikacji platform udostępniania treści z ich użytkownikami. Żadne działania wobec tak globalnego i powszechnego zjawiska nie będę skuteczne, jeśli pozostawi się je wyłącznie w sferze inicjatyw społecznych. Niezbędne jest więc stałe i adekwatne finansowanie prac naukowych w zakresie badania podstaw ekonomicznych i politycznych dezinformacji oraz sposobu funkcjonowania systemów sztucznej inteligencji. Stąd tak ważne jest ustalenie wymagań dla przejrzystości finansowania reklam na platformach czy opracowanie przepisów zabraniających wyświetlania reklam na stronach tworzonych wyłącznie w celu zamieszczania dezinformacji. Jednocześnie należy zapewnić odpowiednie warunki, w tym finansowe, dla działalności fact checkerów stojących na pierwszej linii frontu w walce z dezinformacją.


 * P. 54-58 Poland
 * W polskim systemie prawnym nie ma jednorodnej regulacji dotyczącej problematyki fałszywych informacji. Zagadnienia związane z rozpowszechnianiem takich treści w przestrzeni publicznej zostały uregulowane w różnych aktach prawnych, regulujących różne obszary stosunków społecznych.


 * BBN uwzględnia problem dezinformacji na szczeblu ogólnopaństwowym i strategicznym podczas prac nad rekomendacjami do nowej Strategii Bezpieczeństwa Narodowego. W ujęciu międzynarodowym dezinformacja jest najczęściej skierowana w procedury demokratyczne i ma podważyć zaufanie obywatela do państwa, co podważa bezpieczeństwo narodowe. Działania dezinformacyjne wprowadzają obywateli w błąd i sieją niepewność, co uniemożliwia z kolei podejmowanie suwerennych, opartych na wiarygodnych informacjach decyzji. BBN postuluje, aby odpowiedź na dezinformację miała charakter systemowy, a zarządzanie systemem komunikacji odbywało się na poziomie strategicznym. System komunikacji strategicznej i przeciwdziałanie dezinformacji powinny obejmować następujące obszary:
 * koordynację komunikacji strategicznej (komórka StratCom);
 * aktywne przeciwstawianie się dezinformacji (monitoring, analiza i kształtowanie polskiej przestrzeni informacyjnej, angażowanie obywateli, mediów, platform internetowych, organizacji pozarządowych);
 * zwiększenie świadomości społecznej (szkolenia, edukacja medialna na wszelkich poziomach nauczania);
 * aktywna obrona cyberprzestrzeni (monitorowanie i reagowanie na zagrożenia w Polsce i poza granicami przez placówki dyplomatyczne i siły zbrojne);
 * polski soft power (budowanie kanałów komunikacji wykorzystujących kulturę masową, długofalowe działania zmierzające do kreowania pozytywnego wizerunku na świecie i uniemożliwiających prowadzenie kampanii dezinformacyjnych wymierzonych w Polskę)


 * (62-63) Z raportu Dezinformacja w sieci. Analiza wiarygodności kanałów informacyjnych przygotowanego przez IAB Polska i opublikowanego w lipcu 2018 r. wynika, że głównym źródłem nieprawdziwych informacji z kraju i ze świata są media społecznościowe. Ponad połowa internautów, zapytanych o środowiska internetowe, gdzie najczęściej zdarzało im się natrafić na nieprawdziwe informacje, wskazywała media społecznościowe. Były one wskazywane przez 58% pytanych, drugie miejsce (39%) zajęły portale informacyjne.
 * (94-96) Facebook initiatives in Poland


 * Jednym z elementów walki z dezinformacją, zapowiedzianym w Raporcie z wdrażania Komunikatu Komisji z kwietnia 2018 r., jest wsparcie dla utworzenia niezależnej europejskiej sieci weryfikatorów faktów.
 * W celu poprawy wykrywania i rozumienia różnych rodzajów zagrożeń dezinformacyjnych Komisja Europejska zapewniła sfinansowanie SOMA (Społecznego obserwatorium ds. dezinformacji i analizy mediów społecznych). Jednym z jego zadań jest stworzenie pilotażowej infrastruktury IT43 wspierającej fact-checking.
 * Komisja Europejska od 2013 r. finansuje działania w zakresie badań i innowacji ukierunkowanych na rozwój nowych technologii pomocnych w ocenie wiarygodności treści publikowanych w Internecie. Obecnie w ramach Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERBN – ERC) i programu „Horyzont 2020” podejmowanych jest szereg działań mających na celu poprawę zrozumienia dezinformacji internetowych i opracowanie nowych narzędzi weryfikacji treści. Projekty Comprop i Botfind badają, w jaki sposób zautomatyzowane systemy rozpowszechniania i ukierunkowywania propagandy wpływają na dyskurs publiczny w Europie. Projekt Debunker analizuje nieporozumienia wokół problemów społecznych w Europie i możliwe strategie ograniczania ich wpływu. Projekt Invid koncentruje się na opracowywaniu narzędzi do weryfikacji treści audiowizualnych. Inny projekt Horyzont 2020, Fandango, analizuje rozwiązania, które pomagają tradycyjnym mediom w lepszym wykrywaniu fałszywych narracji w Internecie. Najnowsze działania to: Eunomia (rozwiązanie open source do identyfikacji źródeł informacji), SocialTruth (rozproszony ekosystem umożliwiający łatwy dostęp do różnych usług weryfikacyjnych), Provenance (pośrednie bezpłatne rozwiązanie do weryfikacji treści cyfrowych)i WeVerify (wyzwania związane z weryfikacją treści dzięki weryfikacji uczestniczącej). Powyższe projekty adresowane są do społeczności aktywnych w walce z dezinformacją online.
 * Organizacje weryfikujące fakty pojawiają się w różnych krajach, często zrzeszając się w sieci ułatwiające współpracę, niekoniecznie pod auspicjami Komisji Europejskiej.


 * (99) W Polsce Stowarzyszenie Komunikacji Marketingowej SAR, które podpisało Kodeks postępowania w zakresie zwalczania dezinformacji100, jest inicjatorem akcji mającej na celu zainteresowanie i włączenie jak największej liczby uczestników rynku reklamowego do pracy nad wdrożeniem standardów transparentności i jakości ruchu w Internecie. Obecnie SAR realizuje projekt Okrągłego Stołu poświęcony przeciwdziałaniu dezinformacji w Internecie oraz jej skutkom dla użytkowników sieci, konsumentów i reklamodawców.


 * (99-107) Polish Covid-related media literacy initiatives
 * (108-118) Media education & KRRiT & DAUM in Poland
 * (119-124) Media education in other countries