Belgian Senate (2021)

Belgian Senate (2021). Informatieverslag betreffende de noodzakelijke samenwerking tussen de federale overheid en de Gemeenschappen inzake de bestrijding van fake news. https://www.senate.be/www/webdriver?MItabObj=pdf&MIcolObj=pdf&MInamObj=pdfid&MItypeObj=application/pdf&MIvalObj=117440961

Context: https://www.senate.be/www/?MIval=/index_senate&MENUID=28000&LANG=nl / https://www.senate.be/www/?MIval=/Dossiers/Informatieverslag&LEG=7&NR=110&LANG=nl

– door desinformatie actief te bestrijden, met een doorgedreven opsporing, onthulling en ontkrachting; – door mensen alerter en weerbaarder te maken tegen desinformatie.
 * (2) “Hun doel is duidelijk: door het systematisch inzetten van desinformatie wil men tweedracht zaaien, het vertrouwen in onze democratische instellingen ondergraven en zo onze hele samenleving destabiliseren en verzwakken.”
 * (5) “Een mening is vrij zolang ze niet leidt tot een kwaadwillige concrete gedraging.”
 * (6) “Dit informatieverslag behandelt enkel het probleem van desinformatie met legale inhoud, en niet dat van haatzaaiende en discriminerende boodschappen, die reeds strafbaar zijn.”
 * (8-15) Verschuiving van de nieuwsconsumptie; van nieuws naar infotainment; verenging van de nieuwsdiversiteit; sociale media als medium – “… achter de algoritmen die ze gebruiken zit altijd een bepaalde keuze. Daar zit de kern van het probleem.”; niet transparante werkwijze van sociale media platformen; gebrek aan verantwoordelijkheid nemen voor de inhoud door de platformen; probleem van zelfregulering; probleem van influencers; probleem van politici en politieke partijen; probleem van actiegroepen; probleem van radicale/ terroristische organisaties; probleem van buitenlandse actoren.
 * (15) Bron van desinformatie lastig te achterhalen.
 * (31-39) Aanbevelingen
 * A. Algemeen
 * Een tweesporenbeleid
 * 1. De Senaat beveelt aan om in de strijd tegen desinformatie een tweesporenbeleid te hanteren:

– voorzetten van inspanningen voor het communiceren en bevorderen van het Europees beleid voor de OostEuropese nabuurschapsregio’s; – versterken van het medialandschap en de persvrijheid in de Oost-Europese nabuurschapsregio’s; – verhogen van het vermogen van de EU om de desinformatie-activiteiten van externe spelers te voorzien, op te sporen en erop te reageren. – een verbetering van de transparantie van de gebruikte algoritmen; – het ontwikkelen van nieuwe instrumenten waarmee de gebruikers informatie kunnen melden die misleidend wordt geacht; (26) – het verder ontwikkelen van factchecking op sociale netwerken. – het faciliteren van de samenwerking met organisaties zoals de NAVO: – het versterken van de samenwerking met sociale netwerken en messagediensten om desinformatie op te sporen en de verspreiding ervan te voorkomen.” – het bestaande instrumentarium van de EU om buitenlandse inmenging in onze informatieruimte te bestrijden, verbeteren door nieuwe instrumenten aan te reiken om financiële sancties op te leggen aan de daders; – richting geven aan de inspanningen om de Praktijkcode tegen desinformatie om te vormen tot een coregulerend kader van verplichtingen en verantwoordelijkheden van de onlineplatformen, in overeenstemming met de toekomstige wetgeving inzake digitale diensten. – de Digital Services Act (DSA), gericht op de gebruikers; – de Digital Markets Act (DMA), gericht op het concurrentievermogen. De Digital Services Act (DSA) bundelt een reeks Europese teksten die de richtlijn 2000/31/EG inzake elektronische handel van juni 2000 moeten moderniseren.
 * De Task Force East StratCom
 * “Reeds in 2015 had het Actieplan voor strategische communicatie, dat op initiatief van de Europese Raad tot stand kwam, drie doelstellingen:
 * De Task Force East StratCom, die afhangt van de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO), bestaat uit een team van zestien personen, personeelsleden van de Europese Commissie of gedetacheerden van de lidstaten.
 * De Task Force creëerde de website EUvsDisinfo en voorziet deze van bijzonder veel informatie over desinformatie.”
 * (22-23) Bestrijders van desinformatie: onafhankelijke organisaties
 * (23) Bv. EUvsDisinfo – “Dergelijke specifieke initiatieven zijn waardevol om desinformatie uitgaande van statelijke actoren te counteren.”
 * De EU-praktijkcode betreffende desinformatie
 * “In september 2018 werd een Praktijkcode betreffende desinformatie tot stand gebracht in samenwerking met de vertegenwoordigers van de internetplatformen, de belangrijkste sociale netwerken, de adverteerders en de reclamesector.
 * Het gaat om «zelfreguleringsmaatregelen» en verbintenissen, die al deze actoren vrijwillig op zich hebben genomen. De ondertekenaars zijn onder meer Facebook, Google, Microsoft, TikTok en Twitter.
 * Op 26 mei 2021 heeft de Europese Commissie nieuwe voorstellen ingediend om de Praktijkcode betreffende desinformatie aan te scherpen. Deze voorstellen streven naar:
 * De Commissie stelt ook voor een taskforce op te richten samengesteld uit de ondertekenaars van de code, vertegenwoordigers van de diplomatieke dienst van de EU en Europese regelgevende instanties op audiovisueel gebied.
 * Tegelijk heeft de Europese Commissie een Social Observatory for Disinformation and Social Media Analysis (SOMA) opgestart, in partnerschap met private technologiebedrijven en universiteiten.”
 * Het Actieplan tegen desinformatie
 * Eind 2018 werd het actieplan tegen desinformatie uitgewerkt, in het vooruitzicht van de Europese verkiezingen van mei 2019.
 * Het doel ervan is de inspanningen van de lidstaten in de strijd tegen desinformatie beter te coördineren. Het voorziet in een aanpak voor de hele samenleving, waarbij de samenwerking tussen belangrijke actoren zoals overheidsinstanties, journalisten, onderzoekers, factcheckers, onlineplatformen en het maatschappelijk middenveld wordt versterkt
 * In maart 2019 werd in het raam van dat plan een systeem voor snelle waarschuwing (SSW) tot stand gebracht. Dit heeft als doel:
 * Het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media
 * “Op 1 juni 2020 heeft de Europese Unie het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media opgericht, dat desinformatie moet analyseren. Het wordt gefinancierd door de Europese Unie en steunt de oprichting van een grensoverschrijdende, multidisciplinaire gemeenschap van onafhankelijke factcheckers en universitaire onderzoekers, die met de belanghebbenden zullen samenwerken om potentiële desinformatiedreigingen op te sporen, te analyseren en onder de aandacht te brengen.”
 * (27) Het Actieplan voor de Europese democratie
 * Als reactie op de bedreigingen voor onze parlementaire democratieën heeft de Europese Commissie een Actieplan voor de Europese democratie opgesteld, dat in 2024 moet worden uitgevoerd. Het vormt een belangrijke stap in de werkzaamheden van de EU om de vrije en onafhankelijke media te steunen, desinformatie te bestrijden en de integriteit van de verkiezingen te beschermen.
 * Wat desinformatie betreft, zal het Actieplan voor de Europese democratie:
 * De Digital Services Act (DSA)
 * Om het hoofd te bieden aan de internetgiganten heeft de Europese Commissie eind 2020 haar strategie voor de hervorming van de wetgeving inzake digitale markten en diensten bekendgemaakt.
 * De nieuwe Europese wetgeving zal uit twee delen bestaan:
 * De verordening voorziet met name in toezicht op platformen en sociale netwerken om onlinehaat en desinformatie beter te bestrijden, en legt nooit eerder geziene verplichtingen op inzake transparantie van de algoritmen en matiging van de inhoud.
 * Ook de regels van de handhavingsmechanismen zullen worden verduidelijkt: standaardisering en harmonisering van de regels voor vrijstelling van aansprakelijkheid, (28) specificering van de aansprakelijkheidsregeling van het platform en meer rechtszekerheid bij interacties met de nationale autoriteiten.
 * De DSA bevat ook een rechtskader om platformen te bestraffen die niet voldoende maatregelen nemen om desinformatie tegen te gaan.
 * De DSA en de DMA moeten nu in het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie worden besproken in het kader van de voortzetting van de gewone wetgevingsprocedure, met het oog op de aanneming ervan in 2022.”
 * Aanbevelingen
 * De internationale samenwerking in de strijd tegen desinformatie
 * 47. De Senaat beveelt aan de internationale samenwerking in de strijd tegen desinformatie op te voeren.
 * De bestrijding van desinformatie op Europees niveau
 * 48. De Senaat vraagt de federale regering om de Europese Unie aan te moedigen haar strijd tegen desinformatie op te voeren, onder andere door de Europese Dienst voor extern optreden (EDEO) te steunen in zijn onderzoek, zijn bewustmakingsacties en zijn acties voor grotere weerbaarheid, of nog in zijn strategische communicatie.
 * De bestrijding van desinformatie uit het buitenland
 * 49. De Senaat beveelt eveneens aan om, in samenwerking met de Europese Commissie en de EDEO, de inspanning via het EUvsDisinfo mechanisme voor de bestrijding van desinformatie vanuit de Russische Federatie, aan te blijven houden.
 * 50. De Senaat beveelt aan de Europese Commissie te vragen om een aanpassing van dit mechanisme in overweging te nemen en het uit te breiden naar de bestrijding van desinformatie vanuit alle landen die de democratie proberen te ondermijnen.
 * Digital Services Act en Actieplan voor Europese democratie
 * 51. De Senaat beveelt aan uitvoering te geven aan het Actieplan voor de Europese democratie van 2 december 2020 door de bestaande Europese Code of conduct tegen desinformatie te verbeteren en om te zetten in verplichtingen voor de onlineplatforms.
 * (39) 52. De Senaat beveelt aan dat België aandachtig de voortgang volgt van de Digital Services Act (DSA).
 * Meer transparantie over de gebruikte technieken
 * 53. De Senaat beveelt aan om de Europese Commissie te vragen een initiatief te nemen om socialemediaplatformen een grotere transparantie op te leggen wat betreft de door hen gebruikte technieken om nieuwsberichten te verspreiden (bijvoorbeeld de algoritmen en de werking van de black box). De Europese Commissie moet de socialemediabedrijven aansporen hun aanbevelingsalgoritmen aan te passen, zodat berichten die desinformatie bevatten niet langer gepromoot worden.”


 * (23-28) Bestrijders van desinformatie: buitenlandse en internationale maatregelen
 * DE: “De «wet ter verbetering van de wetshandhaving in sociale media» (Gesetz zur verbesserung der Rechtsdurchsetzung in sozialen Netzwerken of NetzDG) is op 1 oktober 2017 in werking getreden. Daarmee is Duitsland een pionier in wetgeving tegen desinformatie.”
 * “Wat de doeltreffendheid betreft, zijn de meningen verdeeld. Sommigen menen dat de positieve gevolgen beperkt zijn, anderen dat de wet er ten minste voor gezorgd heeft dat deze fenomenen ernstig worden genomen door de internetbedrijven.”
 * FR: “In Frankrijk wil de loi contre la manipulation de l’information van 22 december 2018, de wet tegen informatievervalsing, die meestal «loi fake news» of «loi infox» wordt genoemd, de democratie beter beschermen tegen de verschillende vormen van opzettelijke verspreiding van valse berichten.”
 * (24) “In mei 2020 heeft Frankrijk bovendien de wet ter bestrijding van haatdragende content op het internet («loi visant à lutter contre les contenus haineux sur internet») aangenomen, de zogenaamde «Avia-wet», gebaseerd op de Duitse NetzDG. Ze verplicht de sociale media tot transparantie wanneer zij content tegen betaling verspreiden. D e Franse Conseil constitutionnel oordeelde op 18 juni 2020 echter dat de tekst in grote delen strijdig is met de Grondwet, in het bijzonder omdat ze een onevenredige schending van de vrije meningsuiting inhoudt. Daarom werden in deze wet veel artikelen geschrapt.”
 * SE: “Zweden zet al sinds de Koude Oorlog in op de «psychologische weerbaarheid» («psychological defense») van de bevolking, initieel met de bedoeling om antiZweedse propaganda te bestrijden. Nu wordt onder deze noemer ook aandacht geschonken aan het herkennen van desinformatie.
 * De Swedish Civil Contingencies Agency (MSB) is onder meer belast met het bestrijden van desinformatiecampagnes die tegen het land gericht zijn.
 * Inzake desinformatie voert het agentschap grondig onderzoek dat uitmondt in preventiepublicaties voor zowel de burgers als de politieke wereld en de veiligheidsdiensten.
 * De Zweedse overheid publiceert schoolboeken om het kritisch en analytisch denkvermogen van leerlingen aan te scherpen.
 * Tevens heeft Zweden, via de Zweedse autoriteit voor innovatie (Vinnova) en in samenwerking met de overheidsmedia, een platform voor factchecking ontwikkeld dat de geloofwaardigheid van nieuws evalueert, de informatiebubbels wegwerkt en desinformatie automatisch verwijdert.”
 * Andere initiatieven
 * “Tenslotte vermelden we het innoverende, gemeenschappelijke initiatief van het Department for Digital, Culture, Media and Sport van het Verenigd Koninkrijk en het Amerikaanse US State Department’s Global Engagement Centre, de «Tech Challenge to Combat Disinformation».
 * Het gaat om een wedstrijd voor start-ups die met behulp van nieuwe technologieën desinformatie bestrijden. De winnaar krijgt 250 000 US dollar om zijn product verder te ontwikkelen.”
 * (29-30) Belgische relevante wetgeving
 * Aanbevelingen:
 * Bescherming van de grondrechten
 * 2. De Senaat beveelt hierbij aan om erover te waken dat het evenwicht bewaard blijft tussen, enerzijds, de strijd tegen desinformatie en, anderzijds, het respect voor de grondrechten, in het bijzonder de vrijheid van meningsuiting.
 * Meer samenwerking tussen de verschillende beleidsniveaus
 * 3. De Senaat dringt aan op de noodzakelijke samenwerking van alle beleidsniveaus (Europees, federaal, regionaal en lokaal) in deze aangelegenheid.


 * (16) Bestrijders van desinformatie: veiligheidsdiensten (VSSE)
 * “De eerste stap in de bestrijding van desinformatie is ze begrijpen en identificeren. Hierna evalueert men het gevaar ervan op de samenleving. Ten slotte bindt men de strijd aan.”
 * “De VSSE stelt ook verschillende contramaatregelen in. Eén van haar prioritaire opdrachten is de preventie tegen en de sensibilisering rond dreigingen inzake inmenging en extremisme, door middel van communiqués, publicaties of tussenkomsten in de media over de kwestie.
 * Het doel is hier om bij te dragen tot het versterken van de maatschappelijke veerkracht.
 * Wanneer dit mogelijk en opportuun is, zet de VSSE tevens secundaire verstoringsmaatregelen in door flagrante gevallen van desinformatie of problematische activiteiten op echte of valse gebruikersprofielen te signaleren aan bijvoorbeeld de socialemediaplatformen.
 * De VSSE heeft in haar activiteitenverslag 2017-2018 aangegeven dat zij expertise heeft ontwikkeld in het onderzoeken van sociale media en mobiele berichtentoepassingen, met name via de cel Socmint (Social Media Intelligence).”
 * Aanbevelingen
 * 1) De veiligheidsdiensten
 * Meer middelen voor de veiligheidsdiensten
 * 20. De Senaat beveelt aan meer mensen en middelen vrij te maken voor de Veiligheid van de Staat en andere veiligheidsdiensten, zodat ze efficiënter en sneller kunnen inspelen op early adopters van desinformatie.
 * Procedure bij het ontdekken van desinformatiecampagnes
 * 21. De Senaat beveelt aan een procedure in het leven te roepen waarbij de Veiligheid van de Staat de betrokken regeringen en de betrokken Belgische media op de hoogte brengt wanneer zij desinformatiecampagnes ontdekt.


 * NAVO
 * “De Joint Intelligence and Security Division van de Alliantie heeft een afdeling die zich bezighoudt met de analyse van hybride dreigingen.
 * Zij werkt ook aan het bestrijden van desinformatie, door een tegenverhaal te ontwikkelen dat op feiten gebaseerd is, zowel op het internet als via de traditionele media.
 * In 2014 werd in Riga een expertisecentrum voor strategische communicatie opgericht, een «satelliet» van de NAVO. Het houdt zich ook bezig met problemen van nieuwsmanipulatie en van beïnvloedingsoperaties door vreemde mogendheden.
 * De NAVO wil de samenwerking met de EU betreffende de hybride dreigingen nog verbeteren, met name met de EU-fusiecel bij de EDEO tegen hybride dreigingen.”


 * (21) Bestrijders van desinformatie: wetenschappelijk onderzoek
 * “Tijdens de hoorzittingen gaven verschillende experten aan dat wetenschappelijk onderzoek naar de oorzaken en invloed van desinformatie cruciaal is om dit fenomeen te bestrijden.
 * De bevindingen uit dat onderzoek zouden kunnen worden gebruikt door de veiligheidsdiensten en de onderwijsinstellingen.
 * Deze studies bestaan momenteel echter niet door een gebrek aan tijd en financiële middelen. Universiteiten en hogescholen investeren hier niet in omdat een dergelijk onderzoek onwetenschappelijk wordt geacht.
 * Toch is dergelijk onderzoek belangrijk omdat we op dit ogenblik niet veel inzicht hebben in het fenomeen van desinformatie.”
 * Aanbevelingen
 * 5) Wetenschappelijk onderzoek
 * Meer wetenschappelijk onderzoek naar desinformatie
 * 44. De Senaat beveelt aan om wetenschappelijk onderzoek naar de mechanismen en oorsprong van desinformatie te ondersteunen.
 * (38) 45. De Senaat beveelt aan meer wetenschappelijk onderzoek te voeren naar de verspreiding van desinformatie binnen gesloten netwerken.
 * Meer data voor onderzoek
 * 46. De Senaat beveelt aan dat de Europese Commissie en onze overheden meer data ter beschikking stellen aan onze onderzoekers, om zo te komen tot duidelijkere inzichten omtrent desinformatie.


 * (16-18) Bestrijders van desinformatie: socialemediabedrijven
 * (17) “Facebook is zich bewust van zijn verantwoordelijkheid en hanteert daarom een drieledige aanpak: verwijderen, verminderen en informeren.
 * De meest verregaande ingreep is het verwijderen van accounts of berichten. Dat gebeurt bij berichten die in strijd zijn met de huisregels ( bijvoorbeeld gebruik van nepaccounts). Elke dag worden meer dan één miljoen nepaccounts verwijderd.
 * Berichten die niet onmiddellijk in strijd zijn met de huisregels van het bedrijf, maar wel van lage kwaliteit zijn of onwaar, worden minder verspreid. Daarvoor werkt Facebook samen met externe en onafhankelijke «factcheckers» (in België: DPA, Knack, AFP). Als deze factcheckers iets als «onwaar» bestempelen, dan vermindert het bedrijf de distributie van het bericht drastisch.
 * Facebook wenst zijn gebruikers te informeren: door hen meer context te geven, kunnen die zelf beslissen wat ze lezen, vertrouwen en delen. Wanneer een bericht door factcheckers als onwaar wordt beoordeeld, toont Facebook waarschuwingslabels met de beoordeling en het onderzoek van de factcheckers aan gebruikers die het bericht zien, het bericht proberen te delen of dat al hebben gedaan.
 * Ook YouTube voert een gelijkaardig verminderings- en verwijderingsbeleid.
 * Toch wijzen experten nog op hiaten in deze aanpak, vooral wat betreft de werking van de algoritmen.”
 * (18) “Google laat in de nota aan de commissie weten dat het op basis van de bestaande Europese Code of conduct on countering illegal hate speech online strikte regels hanteert.”
 * Aanbevelingen
 * 1) De sociale media en platformen
 * Het belang van sociale media voor desinformatie
 * 4. De Senaat beveelt aan zich bewust te zijn van het belang van sociale media, die ware «echokamers» kunnen vormen voor desinformatie bij de burgers.
 * Het verdienmodel van desinformatie onderzoeken
 * 5. De Senaat beveelt aan om, in samenwerking met de Europese Commissie, het verdienmodel van desinformatie te onderzoeken, met het oog op een strengere controle van advertenties.
 * De legaliteit van de berichten
 * 7. De Senaat beveelt aan te onderzoeken hoe vermeden kan worden dat socialemediaplatformen zelf moeten oordelen over de legaliteit van berichten van gebruikers van de platformen.
 * Kwaliteitslabels op sociale media toekennen
 * 10. De Senaat beveelt aan om nieuwsberichten van media die lid zijn van een erkend, zelfregulerend orgaan (zoals de Raad voor Journalistiek), een label te geven op socialemediaplatformen. Zo heeft de gebruiker de zekerheid dat het bericht voldoet aan alle eisen van onafhankelijke en waarheidsgetrouwe journalistiek.
 * Transparantie van de socialemediaplatformen
 * 11. De Senaat beveelt aan de socialemediaplatformen actief te betrekken bij het informeren van burgers over de wijze waarop deze platformen berichten selecteren en verspreiden en hoe burgers desinformatie kunnen ontdekken.
 * 12. De Senaat beveelt aan dat socialemediabedrijven hun beleid inzake de criteria voor verwijdering van berichten en advertenties van politici transparanter maken.
 * (33) Een geharmoniseerd beleid tegen de verspreiding van desinformatie
 * 13. De Senaat beveelt aan dat socialemediabedrijven in onderling overleg treden en transparant zijn over hun beleid om de verspreiding van desinformatie tegen te gaan.


 * (7-8) Kunstmatige intelligentie
 * (22) Bestrijders van desinformatie: kunstmatige intelligentie
 * “Zowel socialemediabedrijven als factcheckplatformen maken steeds vaker gebruik van AI om desinformatie op te sporen.
 * Zo laat de propagatiedynamiek toe om na te gaan hoe een gerucht wordt verspreid, zonder de inhoud te bekijken. De locatie en snelheid van informatie-uitwisseling zijn immers anders bij desinformatie dan bij neutrale inhoud.”
 * [Textgain] Opsporen van haatspraak, desinformatie, discriminatie; achterhalen hoe echo chambers zich vormen op sociale media.
 * Opsporen van deepfakes.
 * Aanbevelingen
 * 4) Artificiële intelligentie
 * Investeren in technologieën tegen desinformatie
 * 43. De Senaat beveelt aan om te investeren in technieken en technologieën, zoals artificiële intelligentie, die desinformatie kunnen herkennen en melden.


 * (6-7) Algoritmen
 * (22) Bestrijders van desinformatie: gebruik van middleware
 * “Via hun voorkeuralgoritmen bepalen socialemediaplatformen welke informatie en berichten gebruikers zien. Academici, onder wie Francis Fukuyama, willen dit monopolie van socialemediaplatformen doorbreken via de zogenaamde «middleware»-oplossing. Via middleware software, ontwikkeld door verschillende elkaar beconcurrerende bedrijven, wordt er een tussenlaag gelegd tussen de gebruiker en het socialemediaplatform.”
 * Aanbevelingen
 * Het negatieve effect van algoritmen beperken
 * 6. De Senaat beveelt aan te onderzoeken hoe het negatieve effect van algoritmen beperkt kan worden (cf. Het (30) creëren van informatiebubbels) en of een overheid zo een beperking kan opleggen aan socialemediabedrijven.
 * Middleware
 * 8. De Senaat beveelt aan na te gaan in welke mate een project betreffende middleware kan worden geïntroduceerd om de strijd tegen desinformatie te verbeteren. Via onafhankelijke middleware-software kunnen gebruikers van socialemediaplatformen zelf bepalen welke informatie door de mediaplatformen aan hen getoond moet worden.


 * Inperken van het bereik van desinformatie
 * 9. De Senaat beveelt aan de socialemediaplatformen ertoe aan te zetten het bereik in te perken van een bericht dat na factchecking als desinformatie gekenmerkt is, en duidelijk aan te geven dat het bericht in kwestie desinformatie is.
 * Aanbevelingen
 * Factchecking ondersteunen
 * 28. De Senaat beveelt aan technologische instrumenten voor factchecking te verbeteren.
 * 29. De Senaat beveelt aan op Europees niveau op grotere schaal te factchecken, in alle EU-landen en talen.
 * Meer samenwerking bij factchecking
 * 30. De Senaat beveelt aan om de bestaande factcheckinginitiatieven in ons land beter op elkaar af te stemmen en hun samenwerking te versterken.

– aan politieke partijen bij het verspreiden van politieke advertenties; – aan alle sociale media bij het verspreiden van politieke content tegen betaling.
 * Aanbevelingen
 * 2) De politieke partijen
 * Wettelijke aansprakelijkheid
 * 14. De Senaat beveelt aan dat politieke partijen wettelijk aansprakelijk blijven voor wat ze delen of verspreiden.
 * Deontologische code mandatarissen
 * 15. De Senaat beveelt aan om de deontologische codes voor politieke mandatarissen aan te vullen met de plicht zich te onthouden van het doelbewust verspreiden van desinformatie.
 * Geen bots en nepaccounts
 * 16. De Senaat beveelt aan dat in het kader van de wetten op de erkenning en de financiering van de partijen uitdrukkelijk wordt vermeld dat de politieke partijen geen robots of nepaccounts mogen gebruiken en steeds wettelijk aansprakelijk moeten blijven.
 * Transparantie inzake politieke reclame
 * 17. De Senaat beveelt aan om een transparantieverplichting op te leggen:
 * Bescherming van politieke kandidaten
 * 18. De Senaat beveelt aan bijzondere aandacht te besteden aan het weerbaarder maken van politieke kandidaten tegen desinformatie, zwartmaken, haatspraak, enz., waarvan vooral vrouwen het slachtoffer zijn.


 * (18-19) Bestrijders van desinformatie: traditionele media en journalisten
 * Hoog vertrouwen
 * Deontologische plicht
 * Bewaking van de beroepsethiek van journalisten door onafhankelijke zelfregulerende organisaties die transparant klachten behandelen
 * “Factchecking is een essentieel onderdeel van hun deontologie: elke journalist is verplicht de waarachtigheid van zijn informatie na te gaan.”
 * Aanbevelingen
 * 2) De traditionele media
 * 22. De Senaat beveelt aan om actiever in te zetten op regulering en zelfregulering, het bevorderen van correcte informatie en het aanmoedigen van de ontwikkeling van tools voor de verificatie van informatie.
 * De pluraliteit in het medialandschap waarborgen
 * 23. De Senaat beveelt aan erover te waken dat er voldoende pluraliteit is binnen het medialandschap, zowel bij de klassieke als de digitale media.
 * De wet betreffende de erkenning en de bescherming van de titel van beroepsjournalist
 * 24. De Senaat beveelt aan de wet van 30 december 1963 betreffende de erkenning en de bescherming van de titel van beroepsjournalist aan te passen aan de huidige context, door de herwaardering van de beroepsjournalistiek en van de faciliteiten die zij krijgen.
 * (35) Investeren in kwaliteitsjournalistiek
 * 25. De Senaat beveelt aan om, samen met de mediasector, initiatieven ter ondersteuning van de kwaliteitsjournalistiek te helpen promoten en ondersteunen.
 * De opleiding van communicatieprofessionals
 * 26. De Senaat beveelt aan dat de basisopleiding van de communicatieprofessionals de nadruk zou leggen op de journalistieke deontologie en de bronnenkritiek en factchecktools zou omvatten.
 * Meer samenwerking bij factchecking
 * 27. De Senaat beveelt aan om factchecking en onderzoeksjournalistiek, van zowel private als publieke media, actief te ondersteunen.


 * Aanbevelingen
 * (34) 3) De influencers
 * Gedragscode/afsprakenkader voor influencers
 * 19. De Senaat beveelt aan een afsprakenkader te maken met influencers over de wijze waarop ze omgaan met desinformatie.


 * (19-21) Bestrijders van desinformatie: mediawijsheid
 * (20) “De ontwikkeling van mediawijsheid en digitale vaardigheden is daarom niet alleen noodzaak voor jongeren, maar noodzaak voor de gehele samenleving.”
 * Aanbevelingen
 * 3) De burgers
 * Aanmoedigen om meerdere nieuwsbronnen te consulteren
 * 31. De Senaat beveelt aan een pilootproject op te starten rond de implementatie van een ingebouwde «lees meer»- knop, waarbij gebruikers van digitale nieuwsplatformen op een eenvoudige wijze andere nieuwsbronnen over hetzelfde onderwerp kunnen consulteren.
 * Mediageletterdheid ontwikkelen bij alle leeftijden
 * 32. De Senaat beveelt aan nog meer in te zetten op mediageletterdheid van jong en oud. Het gaat hierbij over het begrijpen van informatie, maar ook over het begrijpen van de mechanismen achter de verspreiding van informatie via de mediaplatformen.
 * (36) 33. De Senaat beveelt aan om de burgers de nodige tools en middelen te geven om met desinformatie om te gaan en vooral om journalistieke en informatieve content van goede kwaliteit te vinden.
 * 34. De Senaat beveelt aan de gebruikers van sociale media meerdere en betere hulpmiddelen te geven om zelf foute of misleidende inhoud op te sporen en te signaleren.
 * Mediageletterdheid in het onderwijs ondersteunen
 * 35. De Senaat beveelt aan actief in te zetten op transversale initiatieven rond mediawijsheid. Deze initiatieven moeten verder bouwen op de bestaande projecten en moeten burgers versterken zodat ze de nodige tools aangereikt krijgen om zich participatief en weerbaar op te stellen in een snel veranderende gemediatiseerde samenleving.
 * Extra inzet op e-inclusie is nodig om iedereen te bereiken.
 * 36. De Senaat beveelt ook aan actief in te zetten op o.a. het ondersteunen van Nieuws in de Klas, met de focus op digitale media, en van mediacoaches, die de dialoog moeten aangaan met leerkrachten en jongeren. Daarnaast moeten deze mediacoaches zorgen dat het aanbod voor scholen op vlak van mediawijsheid voldoende structureel ondersteunend is.
 * 37. Voor de projecten betreffende mediawijsheid is een goede monitoring en een sterke evaluatie noodzakelijk. Het is de enige manier om als overheid zicht te krijgen op de evolutie en resultaten.
 * De Senaat beveelt bijgevolg aan dat onze gemeenschappen actief participeren in de federale en Europese onderzoeken en voldoende middelen vrijmaken via een stabiele financiering.
 * Ter beschikking stellen van hulpmiddelen
 * 38. De Senaat beveelt aan de cijfers van het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS), van Statistiek Vlaanderen en van WalStat toegankelijker en leesbaarder te maken voor het bredere publiek, zodat mensen gemakkelijk objectief cijfermateriaal kunnen vinden.
 * (37) Een brede informatiecampagne voeren
 * 39. De Senaat beveelt aan een brede informatiecampagne te voeren over de gevaren van desinformatie, onder meer voor onze democratie. Deze informatiecampagne moet er onder andere op wijzen dat desinformatie onder meer bedoeld kan zijn om de opinie van de bevolking over maatschappelijke thema’s te veranderen of te beïnvloeden en om onze democratie te destabiliseren.
 * 40. De Senaat beveelt aan om in kaart te brengen welke diensten het meest geschikt zijn om een dergelijke sensibiliserings- en informatiecampagne te voeren.
 * Bijzondere aandacht voor de digitale kloof
 * 41. De Senaat beveelt aan om bijzondere aandacht te besteden aan de digitale kloof en het versterken van digitale vaardigheden. Jongeren, maar ook ouderen en mensen die om verschillende redenen niet over de nodige schriftelijke of digitale vaardigheden beschikken of er geen toegang toe hebben, moeten speciaal bij die inspanningen beoogd worden.
 * 42. De Senaat beveelt de lokale besturen aan om te investeren in laagdrempelige digitale openbare ruimtes, die onder begeleiding toegang bieden tot informaticamateriaal. Dit initiatief kan genomen worden in samenwerking met bedrijven, scholen, woonzorgcentra, bibliotheken, armoedeorganisaties en andere verenigingen.